سنجاب (Squirrel)

سَنجاب یکی از انواع جوندگان است از خانواده سنجابان (Sciuridae) و جنس آن سنجاب‌ها (Sciurus) نام دارد. این حیوان معمولاً بر بالای درختان زندگی می‌کند و از مشخصات آن داشتن دم بلند و پرپشت، دست‌های کوتاه، پاهای قوی و تنومند، موی ظریف بدن، گوش‌های برجسته احاطه شده با پشم و چشم‌های بزرگ است. سنجاب در قاره آسیا، آمریکا، اروپا و آفریقا وجود دارد و گونه‌های مختلفی دارد .

خصوصیات شخصیتی

هوش

سازگاری با خانواده

مشکلات سلامتی

راحتی آموزش

میزان سروصدا

سازگاری با کودکان

سازگاری با دیگر حیوانات خانگی

نیاز به مراقبت و رسیدگی

طول عمر

حدود 10-15 سال

وزن

حدود 100 گرم

اندازه

حدود 0/2 متر

خاستگاه

آسیا، آمریکا، اروپا و آفریقا

انواع سنجاب

سنجاب خاکستری(Gray squirrel): طول بدن سنجاب خاکستری به 24 الی 25 سانتی‌متر می‌رسد و وزن بدن 400 تا 700 گرم و طول دم 20 الی 24 سانتی‌متر است. این نوع از سنجاب‌ها به رنگ خاکستری و در قسمت زیر بدن به رنگ سفید مشاهده می‌گردد.

سنجاب آسیایی (Asian squirrel): رنگ سنجاب آسیایی از سر تا دم سیاه، دست‌ها و همچنین زیر شکم آجری تیره و روی ران‌ها سفید است. طول بدن این سنجاب 17 الی 23 سانتی‌متر و طول دم 9 الی 16 سانتی‌متر می‌باشد. وزن بدن این سنجاب در حدود 140 الی 310 گرم و ارتفاع این حیوان 9 سانتی‌متر می‌باشد.

سنجاب قرمز ایرانی: متوسط وزن بالغین در سنجاب‌های ایرانی ۲۴۰ گرم تا ۳۷۰ گرم می‌باشد. در فصل پاییز کاهش وزن حدود ۱۰٪ در سنجاب ایرانی مشاهده می‌شود. سنجاب‌های ماده چهار جفت سر پستانک دارند. غدد دهانی در محل تلاقی دو لب قرار دارند که از آن برای علامت‌گذاری استفاده می‌کنند.

سنجاب قرمز آمریکای شمالی (North American red squirrel): به رنگ قرمز و نارنجی تیره است و روی گوش‌هایش را دسته مو‌هایی قابل رویت احاطه کرده است. طول بدن این سنجاب 17 تا 23 سانتی‌متر است و وزن بدنش 140 الی 310 می باشد. طول دم آن 9 تا 16 سانتی‌متر می باشد.

سنجاب زمینی قطب شمال (Arctic ground squirrel): اين سنجاب مثل سنجاب زمینی دم گرد در حفره‌های زمینی زندگی می‌کند و رنگ آن نارنجی و نقره‌ای است. طول بدن این حیوان برابر با 38 سانتی‌متر می‌باشد.

سنجاب زمینی دم‌گرد (Round-tailed ground squirrel): به رنگ کرم است، گوش‌ها به‌صورت حفره‌ای در کنار چشم قرار دارند. این نوع سنجاب در سوراخ‌های داخل زمین زندگی می‌کند، طول بدن این حیوان 11.5 الی 38 سانتی‌متر و طول دم 3.5 تا 25 سانتی‌متر است. وزن بدن آن 144 تا 830 گرم می‌باشد.

سنجاب روباهی شرقی (squirrel Eastern Fox): به‌دلیل نوع رنگ‌بندی بدنش که همانند رنگ بدن روباه است و دم بلندش به این نام شهرت یافته است. طول بدن این حیوان 26 الی 32 سانتی‌متر می‌باشد و طول دم آن 25 الی 31 سانتی‌متر است. وزن بدن این سنجاب 750 تا 950 گرم می‌باشد.

سنجاب پرنده شمالی (North flying squirrel): خاکستری رنگ می‌باشد و طول بدن آن 16 الی 21 سانتی‌متر است. طول دم 9 تا 18سانتی‌متر می‌باشد، وزن بدن حیوان 75 الی 185 گرم و ارتفاع آن 5 الی 6 سانتی‌متر است.

سنجاب پرنده جنوبی (South flying squirrel): طول بدن سنجاب پرنده جنوبی به 13 الی 14 سانتی‌متر می‌رسد، و طول دم آن 9 تا 11 سانتی‌متر و وزن بدنش در حدود 45 الی100 گرم است، ارتفاع آنها برابر با 5 الی 6 سانتی‌متر می‌باشد.

  • بعضی از گونه‌های سنجاب در فواصل مابین دست‌ها و پا‌های خود و در طول بدن از پوستی برخوردار هستند که به‌آسانی می‌توانند از یک نقطه بلندتر به یک نقطه پایین‌تر بجهند و این پوست بدن حیوان را نظیر کایت‌های پرواز نموده و به‌دلیل عبور نکردن جریان هوا حیوان قادر است پرش‌های بلندی بزند. به همین علت آنها را سنجاب‌های پرنده نامیده‌اند. اما این به معنی پرواز کردن آنها مثل کاری که پرندگان انجام می‌دهند، نمی‌باشد و این حیوانات به هیچ وجه پرواز نمی‌کنند.

ويژگي‌ها

ارتباط با انسان: سنجاب به نسبت خرگوش و همستر خیلی دیرتر اهلی شده و تمایل بیشتري به گاز گرفتن دارد.

توليدمثل: فصل تولیدمثل سنجاب نیز اغلب اوایل بهار است. با افزایش طول روز حیوان نر و ماده از خواب زمستانی برخاسته و فعال می‌شوند. حاملگی سنجاب ۳۰ تا ۴۵ روز طول می‌کشد. مدت زمان بارداری در گونه‌های کوچک ۳۳ روز و در گونه‌های بزرگ‌تر مانند سنجاب طوسی و نوع روباهی آن بالای ۶۰ روز طول می‌کشد. در هر نوبت به‌طور متوسط  5-3  نوزاد به‌دنیا می‌آورند. بچه سنجاب‌ها در ابتدا چشم‌هاي بسته و بدن عاري از مو به دنیا می‌آیند. پس از 2 هفته بدن از مو پوشیده شده و تا 1 ماهگی چشم‌ها نیز باز می‌شوند. همچنین تا ۸ الی ۱۰ هفتگی از شیر مادر  تغذیه می‌کنند. مادر اغلب تا 2 ماهگی از بچه‌ها نگه‌داري کرده و بعد از آن می‌توان بچه‌ها را جدا نمود.

مراقبت و نگه‌داري

تغذيه: سنجاب طیف وسیعی از دانه‌ها، میوه‌ها و سبزیجات را می‌خورد. دانه‌ها شامل (غلات: گندم، ذرت) و دانه‌ها روغنی (مثل تخم آفتاب‌گردان) و میوه‌ها شامل میوه‌هاي خشک (گردو، فندق، بلوط) و میوه‌هاي دیگر مثل سیب، انگور و سبزیجاتی نظیر کاهو و کلم همگی می‌توانند مورد استفاده سنجاب قرار گیرند. پلیت تجارتی خرگوش نیز غذاي مناسبی است. نکته بسیار مهم در تغذیه سنجاب تنوع غذایی است. نباید تنها یک نوع غذا (مثلاً تنها غلات یا تنها سبزیجات) به سنجاب داده شود زیرا هر کدام ایجاد عوارضی گوارشی خواهند نمود. بهتر است در 3-2 ظرف غذا از انواع مختلف در اختیار حیوان باشد تا انتخاب کند. براي سنجاب نیز تغییر جیره غذایی باید به‌آهستگی صورت گیرد.

محل نگهداري: سنجاب را بهتر است در قفس نگهداري نمود. قفس باید به اندازه کافی بزرگ بوده (ابعاد 1 متر) و داراي میله‌هاي فلزي با ضخامت کافی باشد. دندان‌هاي سنجاب دائماً در حال رشد است و براي سائیده شدن طبیعی آنها، حیوان باید اغلب اوقات در حال جویدن باشد. بنابراین میله‌هاي قفس باید داراي استقامت کافی بوده و در عوض می توان داخل قفس شاخه‌هاي ضخیم درخت قرار داد. کف قفس را می توان با پوشال، کاغذ یا برگ درخت پر کرد. با توجه به اینکه سنجاب‌ها به نقب زدن علاقه زیادي دارند، می‌توان وسایل لوله‌اي (نظیر مقواي مرکزي دستمال کاغذي حوله‌اي) را داخل قفس قرار داد. براي لانه نیز می‌توان یک لیوان یا کوزه کوچک سفالی در گوشه اي از قفس تعبیه کرد. قرار دادن شاخه‌هاي ضخیم درخت و ثابت کردن آنها به دیواره قفس شرایط مناسبی را جهت بازي و فعالیت سنجاب پدید می‌آورد. بهتر است درب قفس داراي 2 جفت باشد زیرا سنجاب راه باز کردن آن را خیلی زود یاد می‌گیرد. سنجاب‌ها اغلب داراي خواب زمستانی می‌باشند. در صورت بروز این پدیده نباید مزاحمتی براي حیوان ایجاد شود بلکه باید آذوقه کافی در دسترس آن قرار داده شود.

نظافت: سنجاب نیز (مانند همستر) اغلب در گوشه خاصی از قفس ادرار یا مدفوع می کند. این قسمت را می‌توان به تناوب تمیز نمود. البته سنجاب مدفوع‌خواري نیز دارد و فرصت این کار نباید به او داده شود. لانه سنجاب وظروف غذا نیز باید به‌طور مرتب تمیز شده ضمناً باقی‌مانده‌هاي سبزي و میوه هر روز جمع شوند. کل قفس سالی 2-3 بار تمیز شود و بستر تعویض شود.

بيماري‌ها: در سنجاب‌هاي خانگی پوکی استخوان (استئوپروز)، انگل خارجی و بیماري‌هاي تنفسی و مسمومیت بیشتر مشاهده شده است. پوکی استخواني يا استئوپروز يك اختلال تغذیه اي است که در اثر کمبود کلسیم و فسفر یا ویتامین D یا اختلال در نسبت کلسیم به فسفر جیره به‌وجود مي‌آيد. در سنجاب‌هایی که در ایران در منزل نگه‌داري می شوند، به‌دلیل نوع تغذیه و کمبود منابع کلسیم و فسفر در جیره این عارضه زیاد دیده می‌شود. جهت پیشگیري از این امر، باید نوزادان به اندازه کافی شیر مادر را خورده و پس از آن نیز مکمل‌هاي کلسیم دار به تناوب به جیره اضافه شود.
انگل‌هایی از قبیل کک، شپش و کنه در مواردي زیادي مشاهده شده‌اند. انگل‌هاي خارجی علاوه بر خون‌خواري می‌توانند موجب انتقال بیماري شوند. درمان اینها به‌وسیله داروهاي اختصاصی میسر می‌باشد. در مصرف این داروها که سمی هستند باید دقت زیادي نمود زیرا در صورت بلعیده شدن توسط سنجاب می‌توانند موجب مسمومیت شوند.

منابع:


آنچه صاحب حیوانات خانگی باید بداند، مولفین دکتر احمد رضا الهیار ترکمن، دکتر خشایار افشارپاد، انتشارات مرزدانش، نوبت اول -1396
پرورش، نگهداری وبیماری‌های سنجاب، تألیف دکتر احسان مقدسنوبت، انتشارات نیلوبرگ، تهران، چاپ اول، زمستان ۱۳۹۰.

pethc.ir
Asanteb.com

گردآورنده: صغري تقي‌نسب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *